Տեսնել Մետաղ էջի աղբիւրը

[[Պատկեր:Gallium1 640x480.jpg|մինի|աջից|200px|Գալիումի բիւրեղ]]
'''Մետաղ'''ը ([[Լատիներեն|լատ.]]՝ metallum բառէն, կը նշանակէ «հանքահոր»), առանձնայատուկ մետաղէ յատկութիւններ պարունակող տարրերու խումբ մըն է, որոնք ունին բարձր ելեկտրա եւ ջերմահաղորդականութիւն, դիմադրութեան դրական ջերմաստիճանային գործակից, բարձր գեղակերտութիւն եւ այլն։ Այսօր աշխարհի տարածքին բացայայտուած է միայն 98 մետաղատեսակ։

== Բնութեան Մէջ ==
Մետաղներու մեծ մասը կը հանդիպի [[բնութիւն|բնութեան]] մէջ [[քիմիական միացութիւն|միացութիւններու]] եւ [[հանքաքար]]երու ձեւով։ Անոնք կը կազմեն [[օքսիդ|օքսիտ]]ներ, [[սուլֆիդ|սուլֆիտ]]ներ, [[կարբոնատ|կարպոնատ]]ներ եւ այլ [[քիմիա]]կան միացութիւններ։ Մաքուր մետաղներու ստացման եւ հետագայ օգտագործման համար անհրաժեշտ է անոնք զատել հանքաքարէն եւ զտել։ Անհրաժեշտութեան պարագային, կը կատարուի մետաղներու [[լեգիրացում]] եւ/կամ այլ մշակում։ Ատոր ուսումնասիրութեամբ կը զբաղի [[մետալուրգիա]] կոչուող [[գիտութիւն]]ը։ Ան կը տարբերի սեւ ([[երկաթ]]ի հիմքով) եւ գունաւոր (ատոնց բաղադրութեան մէջ չի մտներ երկաթը, շուրջ 70 տարր) մետաղներու համաձուլուածքները։ [[Ոսկի]]ն, [[արծաթ]]ը եւ [[պլատին|փլաթին]]ը կը դասուին թանկարժէք (ազնիւ) մետաղներու շարքին։ Բացի այդ, փոքր քանակութեամբ մետաղներ առկայ են նաեւ [[ծով]]ու [[ջուր|ջուրին մէջ]], [[բույս|բոյս]]երուն, կենդանի [[օրգանիզմ|օրկանիզմ]]ներուն մէջ, որոնք կարեւոր նշանակութիւն ունին օրկանական աշխարհի ձեւաւորման եւ գոյատեւման գործընթացներուն։

Յայտնի է, որ մարդու օրկանիզմի 3%-ը կազմուած է մետաղներէն։<ref>{{Cite web |url=http://n-t.ru/ri/kk/hm16.htm |title=Յուրի Կուշկին «Մեզ շրջապատող քիմիան» |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2012-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125095019/http://n-t.ru/ri/kk/hm16.htm |dead-url=yes }}</ref> Մեր [[բջիջ]]ներուն մէջ, ամենաշատը առկայ են [[Գալսիում|կալցիումը]] ([[ոսկոր]]ներուն մէջ) եւ [[Նադրիում|նատրիումը]], որ [[միջբջջային հեղուկ]]ին եւ [[Սիդոբլազմա|սիդոբլազմայի]] մէջ, [[ելեկտրոլիտ|էլեկտրոլիտ]]ի դեր կը կատարէ։ [[Մագնեզիում|Մակնեզիում]]ը կը կուտակուի [[մկանային համակարգ|մկանային]] հիւսուածքներուն եւ [[նյարդային բջիջ|նեարդային բջիջ]]ներուն մէջ, [[պղինձ]]ը՝ [[լեարդ]]ի մէջ [[երկաթ]]ը՝ [[արիւն|արեան]] կարմիր գնդիկներու մէջ (կարմիր գոյնը կապուած է երկաթի գոյութեան)։

== Արդիւնահանումը ==
[[Պատկեր:Geode mineral of brasil.png|thumb|Մետաղի հանքաքար]]
Մետաղները յաճախ հողէն կը ստացուին [[հանքային արդիւնաբերութիւն|հանքային արդիւնաբերութեան]] միջոցով, արդիւնքը՝ ստացած հանքաքարերը, կը ծառայեն որպէս անհրաժեշտ [[տարր]]երու համեմատաբար հարուստ աղբիւր։ Հանքաքարերու գտնուելու վայրը պարզելու համար կ'օգտագործուին յատուկ հետազօտական մեթոտներ, որոնց մէջ կը մտնեն հանքաքարերու հանքատեղերու հետախուզութիւնը։ [[Հանքատեղ]]երը, որպէս կանոն, կը բաժնուին [[քարահանք]]երու (հանքաքարերու մշակումը մակերեւոյթին), ուր հանոյթը կը կատարուի [[բնահող]]ի դուրս բերումով, որուն կ'ուղեկցի [[ծանր տեխնիկա|ծանր թեքնիկա]], ինչպէս նաեւ՝ [[ստորգետնյա հանքահոր|ստորգետնեայ հանքահորեր]]։

Մետաղները դուրս կը բերուին արդիւնահանուած հանքաքարերէն, որպէս կանոն, քիմիական կամ էլեկտրոլիտիկ վերականգնման միջոցով։ Հրամետաղագործութեան մէջ հրաքարէն մետաղի հումքի փոխակերպման համար կը կիրառուի բարձր ջերմաստիճան, հիտրոմետաղագործութեան մէջ նոյն նպատակներով կ'օգտածործուի [[ջրային քիմիա|ջրայի]]ն

[[ջրային քիմիա|քիմիա]]ն։ Կիրառուած մեթոտը կապուած է մետաղի տեսակին եւ աղտոտուածութեան տիպին։

Երբ մետաղի հանքաքարը կը հանդիսանայ մետաղի եւ ոչ մետաղի [[իոնական միացութիւն]], մաքուր մետաղի դուրսբերման համար այդ սովորաբար կ'ենթարկուի [[հալեցում|հալեցման]]՝ տաքացում, որ կ'ուղեկցի վերականգնմամբ։ Շատ տարածուած մետաղներ, ինչպէս՝ օրինակ [[երկաթ]]ը, կը հալեն, կիրառելով [[ածխածին]], որպէս վերականգնող։ Շարք մը մետաղներ, [[ալիւմին]]ն ու [[նատրիում]]ը, չունին ոչ տնտեսապէս արդարացուած վերականգնող եւ կ'արդիւնահանուին [[էլեկտրոլիզ]]ի միջոցով։<ref name="losal">{{ref-en}} {{cite web|url=http://periodic.lanl.gov/11.shtml|title=Los Alamos National Laboratory – Sodium|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322065350/http://periodic.lanl.gov/11.shtml|archivedate=2016-03-22|accessdate=2016-03-28|dead-url=yes}}</ref><ref>{{ref-en}} {{cite web|url=http://periodic.lanl.gov/13.shtml|title=Los Alamos National Laboratory – Aluminum|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160318134937/http://periodic.lanl.gov/13.shtml|archivedate=2016-03-18|accessdate=2016-03-28|dead-url=yes}}</ref>

[[Սուլֆիդ|Սուլֆիտ]]ային հանքաքարերը չեն բարելաւուիր մինչեւ որ վերածուին մաքուր մետաղի, բայց կ'այրին օդին մէջ՝ օքսիտի վերածման նպատակով։

== Մետաղներու Յատկութիւններ ==
=== Մետաղներու Բնորոշ Յատկութիւններ ===

* Մետաղական փայլ (բնորոշ է ոչ միայն մետաղներու համար. առկայ է նաեւ ոչ մետաղներ [[յոդ|իոտ]]ի եւ [[գրաֆիտ]]ի տեսքով ածխածին|ածխածնի]] մօտ)
* լաւ [[ելեկտրահաղորդականութիւն]]
* Դիւրին մեքանիկական մշակման հնարաւորութիւն (տե՛ս [[պլաստիկութիւն|փլասթիկութիւն]], սակայն որոշ մետաղներ, օրինակ Գերմանիոյ մէջ ու [[բիսմութ|պիսմութ]]ը փլասթիկ չեն)
* Բարձր [[խտութիւն]] (սովորաբար մետաղները ոչ մետաղներէն ծանր են)
* Հալման բարձր ջերմաստիճան (բացառութիւններ են՝ [[սնդիկ]]ն ու [[ալկալիական մետաղներ]]ը)
* Բարձր [[ջերմայաղորդականութիւն|ջերմահաղորդականութիւն]]
* [[Ռեակցիա|Ռէակցիա]]ներուն մէջ, հիմնականին մէջ, կը հանդիսանան [[վերականգնողներ]]

=== Մետաղներու ֆիզիքական Յատկութիւնները ===
[[Պատկեր:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|thumb|400px|[[Բարիի մէջ]]]]
[[Պատկեր:Aluminium bar surface etched.jpg|thumb|400px|[[Ալյումին|Ալիւմին]]]]
Բոլոր մետաղները (բացի սնդիկէն եւ պայմանականօրէն ֆրանսիումէն) [[սովորական պայմաններ|սովորական պայմաններու]] մէջ, կը գտնուին [[Պինդ մարմին|պինդ ագրեգատային վիճակ]]ի մէջ, սակայն ունին տարբեր [[կարծրութիւն]]։ Ստորեւ ներկայացուած են շարք մը մետաղներու կարծրութիւնները՝ ըստ [[Մոոսի շարք]]ի.

Մաքուր մետաղներու հալման ջերմաստիճանը կը տատանուի -39<sup>о</sup>С-էն ([[սնդիկ]]) 3410<sup>о</sup> С միջակայքին մէջ ([[Վոլֆրամ]])։ Մետաղներու մեծամասնութեան [[հալման ջերմաստիճան]]ը (բացի [[ալկալիական մետաղներ]]էն) բարձր է, սակայն որոշ «նորմալ» մետաղները, օրինակ՝ [[անագ]]ն ու [[կապար]]ը, կարելի է հալեցնել հասարակ ելեկտրական կամ կ<nowiki/>[[գազ|ազէ]] [[վառարան]]ի վրայ։

Կախեալ խտութենէն՝ մետաղները կ'ըլլան թեթեւ (խտութիւնը 0,53 ÷ 5 գ/սմ<sup>3</sup>) եւ ծանր (5 ÷ 22,5 գ/սմ³)։ Ամենաթեթեւ մետաղն է [[լիթիում]]ը (խտութիւնը 0.53 գ/սմ³)։ Ամենածանր մետաղը ներկայիս կարելի չէ նշել, որովհետեւ ամենածանր մետաղներու՝ [[օսմիում]]ի եւ [[իրիդիում|իրիտիում]]ի, խտութիւնները գրեթէ հաւասար են (մօտ 22.6 գ/սմ³ - ճիշդ երկու անգամ աւելի, քան [[կապար]]ի խտութիւնը), իսկ ատոնց ստոյգ խտութեան հաշիւը չափազանց դժուար է՝ ատոր համար անհրաժեշտ է լրիւ մաքրել մետաղը, որովհետեւ իւրաքանչիւր խառնուրդ կը ցածցնէ ատոնց խտութիւնը։

Մետաղներու մեծամասնութիւնը [[Պլաստիկ (առաձգական)|առաձգական]] է, այսինքն մետաղեայ լարը կարելի է թեքել, եւ ան չի կտրուիր։ Այս տեղի կ'ունենայ մետաղներու [[ատոմ]]ներու շերտերու՝ առանց անոնց միջեւ կապի խախտման տեղաշարժներու պատճառով։ Ամենաառաձգական մետաղներն են [[ոսկի]]ն, [[երկաթ]]ն ու [[պղինձ]]ը։ Ոսկիէն կարելի է պատրաստել 0.003 մմ. հաստութեամբ թիթեղ, որ կը կիրառուի իրեղէնի ոսկեպատման համար։ Սակայն ոչ բոլոր մետաղներն են առաձգական։ [[Ցինկ]]ի եւ [[անագ]]ի լարը կը ճռթճռթի՝ այն ծռելու պահուն, [[մանգան]]ն ու [[բիսմութ|պիսմութ]]ը, ձեւափոփոխութեան չեն ենթարկուիր եւ գրեթէ ընդհանրապէս չեն թեքուիր, այլ միանգամէն կը կտրուին։

Առաձգականութիւնը կախեալ է նաեւ մետաղի մաքրութենէն. այդպէս՝ շատ մաքուր [[քրոմ]]ը բաւականին առաձգական է, սակայն ատոր մէջ չնչին խառնուրդի պարագային՝ ան կը դառնայ փխրուն եւ աւելի կարծր։ Որոշ մետաղներ, ինչպէս ոսկին, [[արծաթ]]ը, կապարը, [[ալյումին|ալիւմին]]ը, օսմիումը, կրնան միաձուլուիլ իրարու հետ, սակայն այդ կը խլէ տասնեակ տարիներ։

Բոլոր մետաղները [[ելեկտրական հոսանք]]ի լաւ [[յաղորդիչ|հաղորդիչ]]ներ են, ատոնց [[բիւրեղ]]ային ցանցի առկայ շարժուն [[էլեկտրոն]]ներով, որոնք կը շարժին ելեկտրական դաշտի ազդեցութեան տակ։ [[Արծաթ]]ը, [[պղինձ]]ն ու [[ալյումին|ալիւմին]]ը ունին ամենաբարձր [[ելեկտրայաղորդականութիւն|ելեկտրահաղորդականութիւն]], որուն պատճառով վերջին երկուքը յաճախակի կ'օգտագործուին հ<nowiki/>[[յաղորդալար|աղորդալարերու]] պատրաստման համար։ Բարձր ելեկտրահաղորդականութիւն ունի նաեւ [[նատրիում]]ը։ Փորձարարական թեքնիկի մէջ, յայտնի են նատրիումային ելեկտրահաղորդալարերու՝ նատրիումով լեցուած չժանգոտուող պողպատէն խողովակներու, կիրառման փորձեր։ Նատրիումի ցած տեսակարար զանգուածի շնորհիւ, հաւասարաչափ դիմադրութեան պ, նատրիումայի պարագային  լարերը կը ստացուին պղնձեայ եւ նոյնիսկ ալիւմինէ լարերէն զգալիօրէն թեթեւ։

Մետաղներու բարձր ջերմահաղորդականութիւնը նոյնպէս կախեալ է ազատ էլեկտրոններու շարժունակութենէն։ Այդ պատճառով [[ջերմայաղորդականութիւն|ջերմահաղորդականութեան]] շարքը կը նմանի ելեկտրահաղորդականութեան շարքին, ուստի ջերմութեան, ինչպէս նաեւ ելեկտրական հոսանքի ամենալաւ հաղորդիչը կը հանդիսանայ [[արծաթ]]ը։ Նատրիումը նոյնպէս կը կիրառուի, որպէս ջերմութեան լաւ հաղորդիչ։ Լայն տարածուած է նատրիումի օգտագործումը օրինակ ինքնաշարժներու շարժիչներու սառելուն եւ բարելաւման համար։

Մետաղներու մեծամասնութեան գոյնը գրեթէ նոյնն է՝ բաց մոխրագոյն՝ երկնագոյն երանգով։ Ոսկին, պղինձն ու ցեզիումը համապատասխանաբար դեղին, կարմիր եւ բաց դեղին գոյն ունին։

=== Մետաղներու Աղիւսակ Ըստ Կարծրութեան ===
Ստորեւ աղիւսակի տեսքով կը ներկայացուի որոշ մետաղներու կարծրութիւնը ըստ Մոսսի սանդխակի<ref>{{գիրք | հեղինակ = Պովարեննիխ Ա. Ս. |վերնագիր = Միներալներու կարծրութիւն | բնօրինակ = Твердость минералов|  հրատարակչութիւն = АН УССР| թուական = 1963 | մեջբերուող էջեր= 197-208. | էջերու թիւ= 304 |վայր = }}</ref>։

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;">

{| align="center" class="wikitable sortable" 
!Կարծրութիւն!!Մետաղ
|-
|0.2||[[Ցեզիում]]
|-
|0.3||[[Ռուբիդիում|Ռուպիտիում]]
|-
|0.4||[[Կալիում]]
|-
|0.5||[[Նատրիում]]
|-
|0.6||[[Լիթիում]]
|-
|1.2||[[Ինդիում|Ինտիում]]
|-
|1.2||[[Թալիում]]
|-
|1.25||[[Բարիում]]
|-
|1.5||[[Ստրոնցիում]]
|-
|1.5||[[Գալիում|Կալիում]]
|-
|1.5||[[Անագ]]
|-
|1.5||[[Կապար]]
|-
|1.5||[[Սնդիկ]]
|-
|1.75||[[Կալցիում|գալսիում]]
|-
|2.0||[[Կադմիում|Քատմիում]]
|-
|2.25||[[Բիսմութ|Պիսմութ]]
|-
|2.5||[[Մագնեզիում|Մակնեզիում]]
|-
|2.5||[[Ցինկ]]
|-
|2.5||[[Լանթան]]
|-
|2.5||[[Արծաթ]]
|-
|2.5||[[Ոսկի]]
|-
|2.59||[[Իտրիում]]
|-
|2.75||[[Ալիւմին]]
|-
|3.0||[[Պղինձ]]
|-
|3.0||[[Ծարիր]]
|-
|3.0||[[Թորիում]]
|-
|3.17||[[Սկանդիում|Սկանտիում]]
|-
|3.5||[[Պլատին|Բլադին]]
|-
|3.75||[[Կոբալտ|Քոպալտ]]
|-
|3.75||[[Պալադիում|Փալատիում]]
|-
|3.75||[[Ցիրկոնիում]]
|-
|4.0||[[Երկաթ]]
|-
|4.0||[[Նիկել|Նիգել]]
|-
|4.0||[[Հաֆնիում]]
|-
|4.0||[[Մանգան]]
|-
|4.5||[[Վանադիում|Վանատիում]]
|-
|4.5||[[Մոլիբդեն|Մոլիպտեն]]
|-
|4.5||[[Ռոդիում|Ռոտիում]]
|-
|4.5||[[Տիտան]]
|-
|4.75||[[Նիոբիում|Նիոպիում]]
|-
|5.0||[[Իրիդիում|Իրիտիում]]
|-
|5.0||[[Ռութենիում]]
|-
|5.0||[[Տանտալ]]
|-
|5.0||[[Տեխնեցիում]]
|-
|5.0||[[Քրոմ]]
|-
|5.5||[[Բերիլիում]]
|-
|5.5||[[Օսմիում]]
|-
|5.5||[[Ռենիում]]
|-
|6.0||[[Վոլֆրամ]]
|-
|6.0||[[Ուրան (տարր)|Ուրան]]
|}

</div>

=== Մետաղներու Քիմիական Յատկութիւններ ===
[[Պատկեր:Lithium chloride.jpg|մինի|Լիթիումի քլորիտ]]
Մետաղներու մեծամասնութեան արտաքին [[էներգիա]]կան մակարդակին մէջ, առկայ է [[ելեկտրոն|էլեկտրոն]]ներու փոքր քանակ (1-3), այդ պատճառով անոնք ռէակցիայի մեծ մասին մէջ, հանդէս կու գան որպէս վերականգնողներ (այսինքն «կու տան» իրենց էլեկտրոնները)։

''' Պարզ Նիւթերու Հետ Փոխազդեցութիւնը'''
* [[թթուածին|Թթուածինի]] հետ կը փոխազդեն բոլոր մետաղները, բացի [[ոսկի|ոսկիէն]] եւ [[բլադին]]էն։ [[Արծաթ]]ի հետ փոխազդեցութիւնը կը նկատուի միայն բարձր ջերմաստիճաններու պարագային, սակայն [[արծաթի (II) օքսիդ|արծաթի (II) օքսիտ]]ը գրեթէ չ'առաջանար, որովհետեւ ան ջերմապէս անկայուն է։ Մետաղի տեսակէն կախեալ՝ ելանիւթը կրնայ ըլլալ [[օքսիդ|օքսիտ]], [[պերօքսիդ|փերօքսիտ]]։
<math>\mathrm{4Li+O_2=2Li_2O}</math> ''[[լիթիում]]ի օքսիտ'' 

<math>\mathrm{2Na+O_2=Na_2O_2}</math> ''[[նատրիում]]ի փերօքսիտ'' 

<math>\mathrm{K+O_2=KO_2}</math> ''[[կալիում]]ի գերրօքսիտ'' 

Փերօքսիտէն օքսիտ ստանալու համար փերօքսիտը կը վերականգնի մետաղի միջոցով. 

<math>\mathrm{Na_2O_2+2Na=2Na_2O}</math> 

Միջին եւ ցած աշխուժութեան մետաղներու հետ [[ռեակցիա|ռէակցիա]]ն կ'անցնի տաքցնելու միջոցով. 

<math>\mathrm{3Fe+2O_2=Fe_3O_4}</math>

<math>\mathrm{2Hg+O_2=2HgO}</math>

<math>\mathrm{2Cu+O_2=2CuO}</math>
* [[Ազոտ]]ի հետ կը փոխազդեն միայն ամենաաշխոյժ մետաղները, սենեակային ջերմաստիճանին մէջ կը փոխազդէ միայն [[լիթիում]]ը՝ կազմելով [[նիտրիդ|նիտրիտ]]ներ։
<math>\mathrm{6Li+N_2=2Li_3N}</math> 

Տաքնալու պարագային՝ 

<math>\mathrm{2Al+N_2=2AlN}</math>

<math>\mathrm{3Ca+N_2=Ca_3N_2}</math> 
* [[Ծծումբ]]ի հետ կը փոխազդեն բոլոր մետաղները՝ բացի ոսկիէն ու բլադինէն.
[[Երկաթ]]ը կը փոխազդէ ծծումբի հետ տաքնալու պարագային, կազմելով [[սուլֆիդ|սուլֆիտ]]։ 

<math>\mathrm{Fe+S=FeS}</math> 
* [[Ջրածին]]ի հետ կը փոխազդեն միայն ամենաաշխոյժ մետաղները, այսինքն IA եւ IIA խումբերու տարրերը, բացառութեամբ [[բերիլիում|պերիլիում]]ի։ Ռէակցիաները կ'իրականանան տաքնալու ատեն՝ կազմելով [[հիդրիդ|հիտրիտ]]ներ։ Ռէակցիաներուն մէջ, մետաղը կը հանդիսանայ վերականգնող, ջրածինի [[օքսիդացման աստիճան|օքսիտացման աստիճան]]ը -1 է։
<math>\mathrm{2Na+H_2=2NaH}</math> 

<math>\mathrm{Mg+H_2=MgH_2}</math> 
* [[Ածխածին|Ածխածինի]] հետ կը փոխազդեն միայն ամենաաշխոյժ մետաղները, ընդ որու՝ ռէակցիայի ընթացքին կը ստանան [[ացետիլենիդ|ացետիլենիտ]]ներ կամ [[մեթանիդ|մեթանիտ]]ներ։ Ացետիլենիտները ջուրի հետ փոխազդելէն կու տան [[աթետիլեն]], մեթանիտները՝ [[մեթան]]։
<math>\mathrm{2Na+2C=Na_2C_2}</math> 

<math>\mathrm{Na_2C_2+2H_2O=2NaOH+C_2H_2}</math>

== Թթուներու Փոխազդեցութիւնը Մետաղներու Հետ ==
[[Թթու]]ներու հետ մետաղները կը փոխազդեն տարբեր ձեւերով։ Այն մետաղները, որոնք [[էլեկտրոքիմիական աղխուժութեան շարք|ելեկտրոքիմիական աշխուժութեան շարք]]ին մէջ, ինկած են [[ջրածին]]էն առաջ, կը փոխազդեն գրեթէ բոլոր թթուներու հետ։

=== Չօքսիտացող թթուներու փոխազդեցութիւնը ելեկտրաքիմիական շարքին մէջ մինչեւ ջրածինը ինկած մետաղներու հետ ===

Կը կատարուի [[տեղակալման ռեակցիա|տեղակալման ռէակցիա]], որ նաեւ կը հանդիսանայ [[օքսիդա-վերականգնման ռեակցիա|օքսիտա-վերականգնման ռէակցիա]].
: <math>\mathsf{Mg + 2HCl = MgCl_2 + H_2\uparrow}</math>

: <math>\mathsf{2Al+2H_3PO_4 = 2AlPO_4 + 3H_2\uparrow}</math>

=== Ծծմբական թթուի՝ H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> փոխազդեցութիւնը մետաղներու հետ ===

Օքսիտացնող թթուները կրնան փոխազդել նաեւ ելեկտրաքիմիական շարքին մէջ, ջրածինէն ետք գտնուող մետաղներու հետ.
: <math>\mathsf{Cu + 2H_2SO_4 = CuSO_4 + SO_2\uparrow + 2 H_2O}</math>

Շատ նօսրացած թթուն կը փոխազդէ մետաղի հետ դասական դրոյթներուն համապատասխան.
: <math>\mathsf{Mg + H_2SO_4 = MgSO_4 + H_2\uparrow}</math>

Թթուի [[կոնցենտրացիա]]յի մեծացման ատեն, կը կազմուին տարբեր ելանիւթեր.
: <math>\mathsf{Mg + 2H_2SO_4 = MgSO_4 + SO_2\uparrow + 2H_2O}</math>

: <math>\mathsf{3Mg + 4H_2SO_4 = 3MgSO_4 + S\downarrow + 4H_2O}</math>

: <math>\mathsf{4Mg + 5H_2SO_4 = 4MgSO_4 + H_2S\uparrow + 4H_2O}</math>

=== Ազոտական Թթուի (HNO<sub>3</sub>) Փոխազդեցութիւնը ===
: <math>\mathsf{Cu + 4HNO_3 (60\%) = Cu(NO_3)_2 + 2NO_2\uparrow + 2H_2O}</math>

: <math>\mathsf{3Cu + 8HNO_3 ( 30\%)= 3Cu(NO_3)_2 + 2NO\uparrow + 4H_2O}</math>

Աշխոյժ մետաղներու հետ փոխազդեցութեան ատեն, ռէակցիաներու տարբերակները աւելի կը շատնան.
: <math>\mathsf{Zn + 4HNO_3 (60\%)= Zn(NO_3)_2 + 2NO_2\uparrow + 2H_2O}</math>

: <math>\mathsf{3Zn + 8HNO_3 (30\%)= 3Zn(NO_3)_2 + 2NO\uparrow + 4H_2O}</math>

: <math>\mathsf{4Zn + 10HNO_3 (20\%)= 4Zn(NO_3)_2 + N_2O\uparrow + 5H_2O}</math>

: <math>\mathsf{5Zn + 12HNO_3 (10\%)= 5Zn(NO_3)_2 + N_2\uparrow + 6H_2O}</math>

: <math>~\mathsf{4Zn + 10HNO_3 (3\%)= 4Zn(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O}</math>

=== Լեգիրուն Մէջ ===
[[Լեգիրում]]ը [[հալւյթ|հալւոյթ]]ի մէջ յաւելեալ տարրերու ներմուծումն է, որոնք կը փոխեն հիմնական մետաղի [[մեխանիկա|մեքանիկա]]կան, [[ֆիզիկա|ֆիզիքա]]կան ու [[քիմիա]]կան յատկութիւնները։

== Արտաքին յղումներ ==
{{commons|Metals}}
* [http://bettly.ru/tabulky/tvrdost-mohs.htm Տարբեր մետաղներու կարծրութեան սանդխակ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330001433/http://bettly.ru/tabulky/tvrdost-mohs.htm |date=2014-03-30 }}
* [http://www.imet.ac.ru/metally/ «Մետաղներ» ամսագիրի կայք]

== Տե՛ս նաեւ ==
* [[Մետաղներու յատկութիւնները]]
* [[Մետաղներու կառուցուածքը]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}