Տեսնել Սիղիկիոն էջի աղբիւրը

'''Սիղիկիոն''' ({{lang-la|Silicium}}), քիմիական նշանն է <big>'''Si'''</big>, կարգահամարը՝ 14, հիւլէական զանգուածը՝ 28.086։ Սիղիկիոնի միացութիւնները, որոնք չափազանց շատ են տարածուած [[երկիր|երկրին]] վրայ, մարդն օգտագործած է տակաւին քարի դարուն (քարէ գործիքներ)։
 
== Պատմութիւն ==
Սիղիկիոնը ամէնատարածուած տարրերէն է՝ կը կազմէ երկրակեղեւի զանգուածի 29.5 %-ը (տարածուածութեամբ երկրորդն է, [[թթուածին]]էն յետոյ)։ Մաքուր վիճակին առաջին անգամ յայտնաբերած են [[1811 թուական]]ին ֆրանսացի գիտնական [[Ժոզեֆ Լուի Կէյ-Լուսաք]]ը ({{lang-fr|Joseph Louis Gay-Lussac}} [[1778 թուական|1778]]-[[1850 թուական|1850]]) եւ Լուի Ժագ Թենարը։

Անունը կը ծագէ լաթիներէն silex-էն, որ կը նշանակէ կայծքար:

== Բնութեան Մէջ ==
[[Պատկեր:Polykristalines Silizium.jpg|մինի|250px|[[Բիւրեղ]]ային սիղիկիոն]]
[[Թթուածին]]էն յետոյ սիղիկիոնը բնութեան մէջ ամէնատարածուած տարրն է։ Ան կը կազմէ երկրի կեղեւի կշիռքի 1/4 մասը եւ անկենդան աշխարհին համար անոր նշանակութիւնը նոյնն է, որքան [[ածխածնին]]ը՝ կենդանի բնութեան։ Ի տարբերութիւն ածխածնի, սիղիկիոնը բնութեան մէջ ազատ վիճակին չհանդիպեր։ Անոր բազմաթիւ միացութիւնները կը կազմեն լեռնատեսակներու (գրանիտներ, կնէյսներ, բազալտներ) եւ հանքերու հսկայական մեծամասնութիւնը (քուարզ, դաշտային սփաթեր, փայլար եւ այլն)։ Աւազը եւ կաւը, որոնք կը կազմեն հողի հանքային մասը, նոյնպէս սիղիկիոնի միացութիւններ են։ Ծովու ջուրերուն մէջ համակեդրոնացումը կը կազմէ 3 մկ/լ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. 1, 1965</ref>:

Կենդանի օրկանիզմներուն մէջ սիղիկիոնի պարունակութիւնը փոքր է, հիմնականին կը գտնուէ կարծր հիւսուածքներուն մէջ։ Կը պարունակուէ երիկամներուն, ենթաստամոքսային գեղձին մէջ, հացահատիկային բոյսերու ցողուններուն մէջ։ Մարդուն մեկ օրուան սնունդը կը պարունակէ մինչեւ 1 կրամ սիղիկիոն։ Օդին մէջ սիղիկահողի փոշիի մեծ պարունակութիւնն վտանգաւոր է՝ կ'յառաջացնէ սիղիքոզ։

== Բնագիտական Յատկութիւններ ==
Սիղիկիոնը մուգ մոխրագոյն, [[բիւրեղ]]ական նիւթ մըն է, թոյլ մետաղական փայլով, հալման ջերմաստիճանը՝ 1415&nbsp;°C, եռմանը՝ 3250&nbsp;°C, խտութիւնը՝ 2328 քկ/մ<sup>3</sup>։ Կիսահաղորդիչ է, [[ելեկտրականութիւն|ելեկտրա-]] եւ ջերմահաղորդականութիւնը կախուած է մաքրութեան աստիճանէն։ Սիղիկիոնի սեպհական ծաւալային տեսակարար ելեկտրադիմադրութիւնը 2,3•10<sup>3</sup> օհմ է, խառնուրդներ պարունակողինը՝ շատ աւելի փոքր։

Տիամակնիսական է, բարձր ճնշումներու (120-150 քպար) տակ կ'յառաջանէ սիղիկիոնի մետաղական ձեւափոխութիւնը, որը գերհաղորդիչ է (անցման կետը 6,7 K)։ Յայտնի է նաեւ ամորֆ ձեւափոխութիւնը։ Սիղիկիոնը p-տարր է, հիւլէի ելեկտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 1s<sup>2</sup> 2s<sup>2</sup> 2p<sup>6</sup>3s<sup>2</sup> Зр<sup>2</sup>։ Միացութիւններուն մէջ քառարժէք է, համախմբող թիւը՝ 4 կամ 6։ Փոքր ելեկտրաբացասականութիւն (1,5) ունեցող ոչ մետաղ է։

Բիւրեղային սիղիկիոնը որոշ նմանութիւն ունի մետաղներուն հետ․ ան ունի փայլ եւ ելէկտրահաղորդականութիւն․ սակայն թթուներու հետ ան չփոխազդեր։ Մանրացուած սիղիկիոնը զգալի չափով տաքացնելիս օդի մէջ կը բռնկէ, գոյացնելով սիղիկիոնի երկօքսիտ (SiO</sub>2)՝
: <math>~\mathsf {Si + O_2 \rightarrow \ SiO_2}</math>

== Կիրառում ==
Կիսահաղորդչային սիղիկիոնը կը լեկիրացնեն անհրաժեշտ խառնուրդներով (սովորաբար միաբիւրեղը ձգելիս) եւ կ'օգտագործեն ջերմաելեկտրական, ռատիո-լուսաթեքնիքական սարքեր, ուղղիչներ եւ փոխարկիչներ պատրաստելու համար։ Սիղիկիոնի փոշիէն կը ստանան համաձուլուածքներ, սիղիկիտներ եւ սիղիկիոնի քարպիտ։

Սիղիկիոնը կը գործադրուէ համաձուլուածքներու արտադրութեան մեջ։ 4% սիղիկիոն պարունակող պողպատը կ'օգտագործուէ ելեկտրական ձեւափոխիչներ պատրաստելու համար։ Աւելի մեծ տոկոս (15% եւ աւելի) սիղիկիոն պարունակող պողպատը թթուակայուն է եւ կը կիրառուէ քիմիական սարքեր պատրաստելու համար։

Սիղիկիոնի միացութիւնը ածխածնի հետ, սիղիկիոնի (քարպիտը SiC), կը կոչուէ քարպորունտ։ Ան իր կարծրութեամբ կը մոտենայ ալմաստին եւ ատոր համար ալ կ'օգտագործէ հեսանաքարեր, հղկող շրջանակներ պատրաստելու համար։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
{{Արտաքին յղումներ}}