Տեսնել Քլոր էջի աղբիւրը

'''Քլոր''' (յուն․՝ ''χλωρός'' - «կանաչ»), ({{lang-la|Chlorum}} քիմիական տարր է, որուն նշանն է <big>'''Cl'''</big>, ադոմային համարը՝ 17: Կը գտնուի Մենտելէեւի պարբերական համակարգի 7-րդ խումբի գլխաւոր ենթախումբին մէջ։ Քիմիական ակթիւ ոչ մետաղ է։ կը մտնէ հալոկէններու խումբին մեջ։ Ան դեղնականաչաւուն թունաւոր կազ է, օդէն ծանր t<sub>հալ</sub>=-101°С, t<sub>եռ</sub>=-34°С։

Քլորի մոլեկուլը երկատոմ է (բանաձեւը` Cl<sub>2</sub>)։ Բնական քլորը կը հանդիպի 2 իզոթոբներու ձեւով <sup>35</sup>Cl եւ <sup>37</sup>Cl։

== Քլորի յայտնաբերման պատմութիւն ==
Քլորը յայտնաբերած է շուէտացի քիմիագէտ Քարլ Վիլհէմ Շելէն ({{lang-sv|Carl Wilhelm Scheele}}) [[1774 թուական]]ին։ Քլոր անունն ստացած է իր գոյնի շնորհիւ ({{lang-grc|χλωρός}}` «կանաչ»։ Միւս աղածինները յայտնաբերուած են տասնամեակներ անց։

Փորձառարական պայմաններուն Քլորը կը ստանան տաքացման պայմաններուն [[աղաթթու]]ն օքսիտացնելով մանկանի երկօքսիտով.
: <math>\mathsf{4HCl + MnO_2 \rightarrow MnCl_2 + Cl_2\uparrow + 2H_2O}</math>

Քլորը թունաւոր կազ է եւ որպէսզի անօթէն այն չտարածուի փորձարաններուն մէջ, վերջինս կ'որսան ալքալիին (NaOH) լուծոյթով։ Ալկալիին հետ Քլորը կը փոխազդէ եւ կը յառաջացնէ անվնաս աղեր։

== Բնութեան Մէջ ==
{{Բազմապատիկ պատկերներ
 | գոտի = left/right/center
 | ուղղություն = horizontal
 | վերնագիր = Քլորային աղեր
 | վերնագրի գոտի = left/right/center
 | նկարագրության գոտի = left/right/center
 | պատկեր1 = Nickel(II)-chloride-hexahydrate-sample.jpg
 | լայնություն1 = 160
 | նկարագրություն1 = Հիտրաթացուած [[նիքէղ]]ի քլորիտ
 | պատկեր2 = Copper(I)-chloride-sample.jpg
 | լայնություն2 = 160
 | նկարագրություն2 = Պղինձի քլորիտ
}}
Բնութեան մէջ կը հանդիպէ քլորի երկու իզոթոփներ <sup>35</sup>Cl եւ <sup>37C</sup>l: Հալոկէններէն երկրի ընդերքին ամենատարածուածը քլորն է։ Քլորը շատ աշխոյժ տարր մըն է, եռանդուն կերպով կը փոխազդէ բոլոր մետաղներու եւ բազմաթիւ ոչ մետաղներու հետ։ Բնութեան մէջ կը հանդիպի բնական միացութիւններու ձեւով՝ հալիթը՝ NaCl, սիլվինը՝ KCl, սիլվինիթը՝ KCl·NaCl, կարնալիթը՝ KCl կ MgCl<sub>2</sub> կ 6Н<sub>2</sub>O: Մարդու օրկանիզմը կը պարունակէ 0.25 % քլորի իոն։

== Իզոտոպներ ==
Բնութեան մէջ կը հանդիպի քլորի 2 կայուն իզոտոպներ. 35 եւ 37 զանգուածային թիւով։
{| class="wikitable" style="text-align:Center;"
![[:hy:Իզոտոպ|Իզոտոպ]]
!Յարաբերական զանգուած, [[:hy:Զանգվածի_ատոմային_համար|զ. ա. մ.]]
!Կայունութիւնը
!Քայքայման տեսակը
!Միջուկային հետք
|-
|<sup>35</sup>Cl
|34,968852721
|Կայուն
|—
|3/2
|-
|<sup>36</sup>Cl
|35,9683069
|301000 տարի
|β-քայքայումը [[:hy:Արգոն-36|<sup>36</sup>Ar]]
|0
|-
|<sup>37</sup>Cl
|36,96590262
|Կայուն
|—
|3/2
|-
|<sup>38</sup>Cl
|37,9680106
|37,2 րոպէ
|β- քայքայումը <sup>38</sup>Ar
|2
|-
|<sup>39</sup>Cl
|38,968009
|55,6 րոպէ
|β-քայքայումը <sup>39</sup>Ar
|3/2
|-
|<sup>40</sup>Cl
|39,97042
|1,38 րոպէ
|β-քայքայումը <sup>40</sup>Ar
|2
|-
|<sup>41</sup>Cl
|40,9707
|34 վրկ
|β-քայքայումը в <sup>41</sup>Ar
|
|-
|<sup>42</sup>Cl
|41,9732
|46,8 վրկ
|β-քայքայումը в <sup>42</sup>Ar
|
|-
|<sup>43</sup>Cl
|42,9742
|3,3 վրկ
|β-քայքայումը в <sup>43</sup>Ar
|
|}

== Ֆիզիքական յատկութիւններ ==
Սովորական պայմաններու մէջ քլորը սուր, հեղձուցիչ հոտով, դեղնականաչաւուն, օդէն 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Թունաւոր է։ Սենեկային ջերմաստիճանի մէջ 0,6 ՄՊԱ ճնշման տակ կը հեղուկանայ։ Սենեկային ջերմաստիճանի մէջ 1 ծաւալ ջուրիմէջ կը լուծուի 2,5 ծաւալ քլոր, ստացուած դեղին լուծոյթը կ'անուանեն [[:hy:Քլորաջուր|քլորաջուր]], t<sub>հալ</sub>=-101°С, t<sub>եռ</sub>=-34°С, երբ քլորը կը պնդանայ, կ'առաջացնէ կանաչաւուն բիւրեղներ։ Քլորը օդէն մօտ 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Սենեկային ջերմաստիճանի մէջ 1 լ ջուրի մէջ կը լուծուի 2,5 լ քլոր։ Այդ լուծոյթը կը կոչուի քլորաջուր։ Ոչ մեծ ճնշման տակ քլորը կը վերածուի հեղուկի եւ այդ ձեւով անիկա կը պահէ ու կը փոխադրէ պողպատէ μալոններով, իսկ մեծ քանակները երկաթուղային ցիստեռններով։

=== Լուծելիութիւն ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Լուծելիութիւն
!Լուծելիութիւնը գ/100գ
|-
|[[:hy:Բենզոլ|Բենզոլ]]
|Լուծելի
|-
|[[:hy:Ջուր|Ջուր]] (0&nbsp;°C)
|1,48
|-
|Ջուր (20&nbsp;°C)
|0,96
|-
|Ջուր (25&nbsp;°C)
|0,65
|-
|Ջուր (40&nbsp;°C)
|0,46
|-
|Ջուր (60&nbsp;°C)
|0,38
|-
|Ջուր (80&nbsp;°C)
|0,22
|-
|[[:hy:Տետրաքլորմեթան|Տետրաքլորմեթան]] (0&nbsp;°C)
|31,4
|-
|Տետրաքլորմեթան (19&nbsp;°C)
|17,61
|-
|Տետրաքլորմեթան (40&nbsp;°C)
|11
|-
|[[:hy:Քլորոֆորմ|Քլորոֆորմ]]
|Լաւ լուծելի
|-
|[[:hy:Տիտանի_քլորիդ_(IV)|TiCl<sub>4</sub>]], [[:hy:Անագի_քլորիդ_(IV)|SnCl<sub>4</sub>]]
|Լուծելի
|}
Քլորը օժտուած է մեծ էլեկտրաբացասականութեամբ։ Քլորի աթոմն ուժգնօրէն իրեն կը միացնէ 1 էլեքթրոն եւ կը վերածուի շատ կայուն քլորիդի իոնի։ Անմիջականօրէն չի փոխազդեր C-ի, N<sub>2</sub>-ի, O<sub>2</sub>-ի եւ ազնիւ գազերու հետ<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%94%D5%AC%D5%B8%D6%80</ref>։

== Քիմիական յատկութիւններ ==
Պարբերական համակարգի 7<sup>րդ</sup> խումբի գլխաւոր ենթախումբի տարր է։ Քիմիապէս աշխոյժ ոչ մետաղ է։ Կը մտնէ հալոկէններու խումբի մէջ։ Քլորի մոլեքուլը երկվալենթ է (բանաձեւը՝ cl<sub>2</sub>)։ Բնական քլորը կը հանդիպի 2 իզոթոփներու ձեւով <sup>35</sup>Cl եւ <sup>37</sup>Cl։

== Կիրառութիւն ==
[[Պատկեր:Liquid chlorine in flask.jpg|մինի|120px|Հեղուկ Քլորը սրուակին մէջ]]
Քլորը լայնօրէն կ'օգտագործուի արդիւնաբերութեան մէջ։ Կ'օգտագործուի աղաթթուի արդիւնաբերական արտադրութեան եւ անանկ նիւթերու պատրաստման համար, որոնք կ'օգտագործուին գործուածքները ճերմկցնելու համար։ Խմելու եւ կենցաղային նպատակներու համար նախատեսուած [[ջուր]]ը մինչեւ ջրատար խողովակներու ցանց մղելը հիւանդաբեր միքրօ-օրկանիզմներէն կ'ախտահանուի իր մէջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորացնելով։ Գիւղատնտեսական բոյսերու վնասատուներու եւ հիւանդութիւններու դէմ պայքարելու համար օգտագործուող կարեւորագոյն միջատասունկասպան պատրաստուկները՝ DDT, հեքսաքլորան եւ կրանոզան, այնպիսի օրկանական նիւթեր են, որոնց պատրաստման ժամանակ քլոր կ'օգտագործուի։

Քլորէն կը ստանան նաեւ ժաւելային հեղուկ, որը կ'օգտագործուի սպիտակեղէնի լուացման համար։ Մեծ քանակներով կ'արտադրուի քլորակիր, որ կը կիրառուի թուղթի արդիւնաբերութեան մէջ՝ մանրաթելերու ճերմակեցման համար։ Քլորակիրը երկու աղերու խառնուրդ մըն է, որ կը յառաջանայ յանգած կիրի կախոյթի մէջ քլորը անցնելով։

Քլորի զանգուածային բաժինը օրկանիզմին մէջ կը կազմէ 0,15%։ Քլորիտ իոներ կը պարունակէ արեան փլազմը՝ գերազանցապէս NaCl եւ KCl աղերու լուծոյթներու ձեւով։ Անոնք կը կարգաւորեն ովսմոթիկ ճնշումը, կ'ապահովեն իոններու հոսքը բջջային մեմպրաններու միջով, կ'աշխուժացնեն ֆերմենթները։ Օրկանիզմը քլոր կը ստանայ կերակուրի աղի միջոցաւ, որուն օրական պահանջը 5-10 կրամ կը կազմէ։ Մարդու եւ անասուններու [[ստամոքս]]ին մէջ կ'արտադրուի աղաթթու, որ կը կազմէ ստամոքսահիւթի 0,3%-ը եւ անհրաժեշտ է սնունդի պատշաճ մարսողութեան, ինչպէս նաեւ սնունդի հետ օրկանիզմ ներթափանցող հիւանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկութեան մէջ լայնօրէն կը կիրառուին կերակուրի աղի բնաբանական եւ բարձր ճնշումային լուծոյթները։

Քլորը կրնայ բարձր ճնշումի, աթերոսքլերոզի, սիրտ-անօթային եւ այլ հիւանդութիւններու պատճառ դառնալ։ Ան շատ վատ ազդեցություն կը ձգէ մազերու եւ մաշկի վրայ, կը քայքայէ սպիտակուցները։ Քլոր պարունակող միջոցներով մաքրուած մակերեսներուն վրայ կը յառաջանայ քիմիական նիւթերու բարակ թաղանթ, որ ցնդելով կը յայտնուի օդին մէջ, ապա նաեւ մարդու շնչուղիներուն մէջ։ Քիմիական նիւթերէն շատեր կուտակուելով օրկանիզմին մէջ, կը յառաջացնեն տեւական հիւանդութիւններ։

== Ծանօթագրութիւն ==
{{Արտաքին յղումներ}}