Տեսնել Մեթր էջի աղբիւրը

'''Մեթր''', երկարութիւն չափելու միաւոր, [[ՄՀ հիմնական միաւորներ|Միջազգային Համակարգի հիմնական միաւորներ]]<nowiki/>ուն մաս կը կազմէ, '''m''' նշանով ({{Lang-fr|mètre}}):

[[Պատկեր:Metric seal.svg|մինի|Չափերու եւ Կշիռներու Միջազգային Կոմիտէ - BIPM ]]
Մեթրը սահմանուած է պարապութեան մէջ [[լոյսի արագութեան]] թուային արժէքին վրայ, '''c''' նշուած (լատիներէն ''celeritas)'', երբ արտայայտուած է m s-1 ով: Այսպիսով, լոյսի արագութիւնը հաւասար է c = 299 792 458 m s<sup>–1</sup>: Հետեւաբար, Մեթրը երկարութեան չափաւոր է, որ կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ [[երկվայրկեան|երկվայրկեանուան]] ընթացքին:

== Պատմութիւն ==

=== Երկարութեան չափի բնօրինակ, ըստ միջազգային համակարգին===

* [[Պատկեր:Platinum-Iridium meter bar.jpg|ձախից|մինի|Փլաթինում- ԻրիտիումՋրաչափերու միջազգային չափանիշ, որ կ'օգտագործուի 1889-էն 1960 թուականներուն:]]1889-ին Մեթր եւ Քիլոկրամ միջազգային նախատիպերը պատրաստուած են Լսնոսկիէ (Փլաթին, '''Pt''' նշանով քիմիական տարր, լատ. ''Platinum''), համաձուլուած 10% (շուրջ 0,0001) Իրիտիում-ով ('''Ir''' նշանով քիմիական տարր, լատ.՝ ''Iridium'')<ref>''[https://www.bipm.org/utils/common/pdf/CGPM/CGPM1.pdf Comptes Rendus de la CGPM de 1889]'', BIPM, 1890.</ref>
* 1954-ին Մեթրը ընդունուած է իբրեւ հիմնական միաւոր:
* 1960-ին Մեթրը սահմանուած է Քրիփթոն 86-ի ճառագայթման հիման վրայ ('''Kr''' նշանով քիմիական տարր, լատ.՝ ''Kryptonum'', յուն․՝ ''κρυπτός'')
* 1983-ին Մեթրը սահմանուած է ըստ լոյսի արագութեան, նկատի ունենալով գիտութեան  եւ չափման միջոցներու յառաջընթացը, եւ լոյսի արագութեան արժէքը c = 299,792,458 m s-1 իբրեւ անփոփոխ հաստատուն (մասնաւորապէս աստղագիտութեան եւ երկրաբաշխութեան պէտքերուն համար):
Մեթրը իբրեւ երկարութեան չափաւոր, կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ երկվայրկեանուան ընթացքին: Իսկ s ([[երկվայրկեան|երկվայրկ]][[երկվայրկեան|եան]]<nowiki/>ի միաւորը) Δν<sub>Cs</sub> վրայ սահմանուած ըլլալով, Մեթրը կախեալ կ'ըլլայ c եւ Δν<sub>Cs</sub> հիմնական հաստատուններէն:

<math>c=299792458  m   s^{-1}</math>

<math>1m=\frac{c}{299 792 458}\times s</math>

<math>1m=\frac{9 192 631 770}{299 792 458}\times \frac{c}{\Delta\nu_{Cs}}</math>
* Միաւորներու Միջազգային Համակարգի (ՄՀ) վերանայում իրականացուած է 20 Մայիս 2019-ին:

Այժմ, Մեթրի սահմանումը կապուած է լոյսի արագութեան ճշգրիտ արժէքին հետ, որ հիմնարար հաստատուն է:

=== Ֆրանսայի մէջ, Միջազգային Համակարգէն առաջ ===
Ֆրանսայի մէջ, 26 Մարտ 1791-ին, փիլիսոփայ, լուսաւորիչ եւ թուաբանագէտ Նիքոլա տը Քոնտոգրեթ (''Nicolas de Condorcet)'' եւ Գիտութիւններու Կաճառի ({{lang-fr|Académie des Sciences}}) առաջարկութեամբ՝ երկիրի միջօրէականի քառորդ մասը կ'ընտրուի իբրեւ համընդհանուր եւ բնական երեւոյթ, քանի որ այս չափը «որեւէ կամայական կամ որեւէ ժողովուրդի իրավիճակի առանձնայատուկ բան չի պարունակեր»: Մեթրի ծնունդը, որուն երկարութիւնը կը սահմանուէր իբրեւ «հաւասար երկիրին միջօրէականի քառորդ մասին տասը միլիոներորդական մասով», պաշտօնական կը դառնայ 1 Օգոստոս 1793-ի հրամանագիրով, որ կը «սահմանէ Հանրապետութեան համար միատեսակութիւնը կշիռներու եւ չափերու վերաբերեալ»<ref>{{Cite web|url=https://metrologie.entreprises.gouv.fr/fr/la-metrologie/point-d-histoire/histoire-du-metre|title=Histoire du mètre {{!}} Métrologie|website=metrologie.entreprises.gouv.fr|language=Ֆրանսերէն|accessdate=2023-03-05}}</ref>:

== Ծանօթագրութիւններ ==
<references />
[[Ստորոգութիւն:Հեռաւորութեան չափման միաւորներ]]